Bereikbaarheid banen
Terug naar Effectmodules en indicatoren
De indicator bereikbaarheid banen beschrijft hoeveel banen er vanuit een locatie bereikbaar zijn, gewogen naar de reistijd ernaartoe. Het is een zwaartekracht-achtige (gravity) maat: banen dichtbij tellen vol mee, banen verder weg steeds minder, via een afstandsvervalfunctie. De indicator wordt per casus en per zichtjaar berekend, onder /Indicatoren/<casus>/Zichtjaren/<jaar>/Bereikbaarheid_Banen. De berekening staat in Templates/Indicatoren/Bereikbaarheid.dms (container Bereikbaarheid_Banen) met de hulpbestanden ODs.dms, Read_Indicators.dms, MakeDecayT.dms en Impl.dms.
Ruimtelijke eenheid en reistijden
De berekening werkt op CBS-buurten (vintage 2021, SourceData/RegioIndelingen/cbs/Y2021/buurt). De reistijden komen uit herkomst-bestemmingsmatrices (origin-destination, OD) tussen buurtcentroïden, ingelezen als .fss-bestanden uit %RSo_DataDir%/Omgeving/ODs_Buurten/ (ODs.dms). Er zijn drie vervoerswijzen:
| Vervoerswijze | Bestand | Reistijdkenmerk |
|---|---|---|
| Openbaar vervoer (lopen-OV-lopen) | Traveltime_W_OV_W_20211005_..._O2SWtime-10min_avg_traveltime.fss | gemiddelde piekreistijd |
| Fiets | Traveltimes_..._NETWERK-bike_MaxTime-120min.fss | freeflow, max 120 min |
| Auto | Traveltimes_..._NETWERK-car_MaxTime-120min.fss | freeflow, max 120 min |
Elke OD-matrix is een platte lijst van herkomst-bestemmingsparen tussen buurten (gekoppeld op CBS-buurtcode), met de reistijd per paar. Een paar dat niet in de matrix staat telt niet mee.
Herkomst van de reistijden
De reistijdmatrices zijn niet in RSopen zelf gemaakt, maar afkomstig uit het project NetworkModel_PBL (door Object Vision voor het PBL). Dat model simuleert verplaatsingen per openbaar vervoer, auto, fiets en te voet, en levert zowel reistijd-/OD-matrices als bereikbaarheidsindicatoren. Zie de NetworkModel_PBL wiki.
De OV-matrix (2021) komt uit de methode die de snelste OV-route bepaalt met Dijkstra over een volledig routeerbaar OV-netwerk, inclusief wachten thuis, overstappen en wachten bij haltes, met voor- en natransport (lopen of fietsen van en naar de halte). De reiskosten worden tijdens het routeren niet geminimaliseerd, omdat de tariefcomponenten in het Nederlandse OV niet lineair zijn; zij zijn alleen achteraf af te leiden. NetworkModel_PBL kent ook een methode die de reiskosten wel meeminimaliseert, maar de matrix die de indicator leest is daar niet mee gemaakt.
De OV-reistijd sluit daarmee methodisch aan bij twee PBL-studies die op dezelfde aanpak zijn gebaseerd:
- Toegang voor iedereen? (PBL, 2022): analyse van de (on)bereikbaarheid van voorzieningen en banen in Nederland per vervoerswijze en op verschillende momenten.
- Beter bereikbaar? (PBL, 2024): veranderingen in de toegang tot voorzieningen en banen tussen 2012 en 2022.
Afstandsverval
De reistijd wordt omgezet in een gewicht via een logistische afstandsvervalfunctie (MakeDecayT.dms):
verval(t) = t == 0 ? 1 : 1 / (1 + exp(a + b·ln(t) + c·t))
met t de reistijd. De parameters a, b, c zijn afkomstig van het PBL (2020) en staan per vervoerswijze in Bereikbaarheid_Banen/Parameters:
| Vervoerswijze | a | b | c |
|---|---|---|---|
| Auto | -8,65786 | 2,492099 | 0,011641 |
| Fiets | -7,95686 | 2,675059 | 0,011981 |
| Openbaar vervoer | -12,3301 | 2,907621 | 0,012824 |
Elke vervoerswijze gebruikt haar eigen set, via de kolom maintype van TransportTypes, die de naam van de parametergroep oplevert.
Van bereikbare banen naar indicator
Per buurt wordt het aantal bereikbare banen berekend als de som over alle bestemmingsbuurten van het aantal banen daar, gewogen met de vervalfunctie van de reistijd ernaartoe:
bereikbare_banen(herkomst) = som over bestemmingen van banen(bestemming) · verval(reistijd)
Dit gebeurt per vervoerswijze. Het aantal banen per buurt komt uit Read_Indicators: de banen per werk-subsector uit de stand na allocatie, opgeteld per buurt. Naast het totaal wordt de bereikbaarheid ook per werk-subsector berekend (via de Jobs6-indeling), zodat zichtbaar is welke economische sectoren bereikbaar zijn.
Alle totaaluitkomsten bestaan in twee varianten: een basisjaar-variant (StartYear, uit de stand in het startjaar) en een zichtjaar-variant (na allocatie), zodat de verandering in bereikbaarheid in beeld komt. De per-sector uitsplitsing kent alleen de zichtjaar-variant.
Aggregatie en uitvoer
Een bereikbaarheidsgetal is een gemiddelde per woning en niet op te tellen; de aggregaties zijn daarom gemiddelden. De buurtresultaten worden geaggregeerd naar provincie (ongewogen gemiddelde van de buurtwaarden) en naar heel Nederland (gemiddelde gewogen naar het aantal woningen per buurt). Het resultaat wordt per casus en zichtjaar weggeschreven als GeoPackage:
%LocalDataProjDir%/Indicatoren/<casus>/Bereikbaarheid_Banen_<zichtjaar>.gpkg
met lagen per buurt en per provincie, en per laag de attributen Banen_W_OV_W, Banen_BB (fiets) en Banen_CAR, elk ook in een _StartYear-variant. De buurtlaag draagt daarnaast het aantal woningen per buurt (Woningen), het gewicht van de woninggewogen gemiddelden. De uitsplitsing per werk-subsector wordt in het geheugen berekend en niet naar de GeoPackage geschreven.
Voor de indicatorentabellen (zie Effectmodules en indicatoren) aggregeert PerIndicatorRegio de buurtwaarden naar de regio-indeling uit ModelParameters/Advanced/IndicatorRegio_ref, met hetzelfde woninggewogen gemiddelde als voor heel Nederland; een buurt telt mee bij de regio waar de meeste van haar cellen liggen, zodat ook een rasterindeling meedoet. De kolommen heten Bereikbaarheid_Banen_OV, Bereikbaarheid_Banen_Fiets en Bereikbaarheid_Banen_Auto. Met ModelParameters/TabellenUitExport aan leest deze aggregatie de buurtwaarden en het woninggewicht terug uit de GeoPackage in plaats van ze opnieuw te berekenen.
Aandachtspunten
- De buurtindeling en de reistijdmatrices hebben vintage 2021 en veranderen niet mee met het zichtjaar. Alleen de banen komen uit de stand na allocatie, dus de indicator meet de bereikbaarheid van toekomstige banen over het netwerk van 2021.
- In de OV-reistijden zijn de reiskosten niet meegenomen: de route is de snelste, niet de goedkoopste.
Verwante indicatoren
- Bereikbaarheid groen: dezelfde soort bereikbaarheidsmaat, maar voor groen rond woningen (zonder afstandsverval; binnen een straal).
Verantwoording
De keuzes hierboven zijn gemaakt in de volgende issues; daar staat de afweging.
- #556: elke vervoerswijze gebruikt haar eigen vervalparameters.
- #705: een buurt telt bij de regio waar de meeste van haar cellen liggen, zodat ook een rasterindeling meedoet.
- #797: de woninggewogen gemiddelden per vervoerswijze als kolommen in de indicatorentabellen.
- #824: de tabellen kunnen de buurtwaarden en het gewicht uit de GeoPackage teruglezen, die daarom het aantal woningen per buurt draagt.
- #828: de basisjaarvariant van de bereikbaarheid in de basisjaartabellen.