Startstaat

De startstaat beschrijft de ruimtelijke uitgangssituatie van het model in het basisjaar (ModelParameters/Model_StartYear). Ze legt voor elke gridcel vast hoeveel woningen, banen, pandvoetafdruk, windvermogen, zonvermogen en recreatieobjecten er zijn, en welk landgebruik er ligt. De startstaat vormt het vertrekpunt van de allocatie: alles wat het model aan latere zichtjaren toewijst is een verandering ten opzichte van deze stand.

Opbouw per sector

De startstaat wordt opgebouwd in BaseData/StartState/StateBasisjaar (cfg/main/BaseData/StateBasisjaar.dms) uit verschillende bronregistraties, als een standvariabele per subsector op het 25m-grid (AdminDomain). Welke sectoren een stand krijgen volgt uit de sectorlijst in ModelParameters/SectorAllocRegio. Waterberging begint op nul, want er is geen registratie van bestaande bergingsgebieden als stand. Per sector wordt hieronder beschreven welke data worden gebruikt en hoe ze worden verwerkt.

Wonen

De woningstand wordt afgeleid uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) voor het basisjaar. Per cel worden de volgende attributen bepaald:

Aantal woningen per woningtype en eigendomsvorm (WP2 × VSSH: eengezins/meergezins × vrije sector/sociale huur)
Pandvoetafdruk (m² op maaiveldniveau)

De BAG wordt niet als losse jaarleveringen ingelezen, maar als één volledige tabel met alle historische statussen en geldigheidsperioden. Daaruit maakt het model een snapshot per 1 januari van elk jaar, zodat het kan reconstrueren hoe de woningvoorraad er in een specifiek jaar uitzag. Welke objecten daarbij tot de voorraad worden gerekend (de CBS-definitie) hangt af van de BAG-status. Zie BAG verwerking voor de hele verwerkingsketen en BAG statussen en voorraad voor de statusselecties. Het woningtype (eengezins/meergezins, en verfijnd naar rijtjes/twee-onder-een-kap/vrijstaand/appartement) wordt afgeleid uit BAG-pandkenmerken; de eigendomsvorm uit de eigendomslaag, waarin een pand van een woningcorporatie sociale huur is en al het andere vrije sector. Hoe deze stand vervolgens in de allocatie wordt gebruikt staat op Uitwerking wonen.

Werken

De banenstand wordt afgeleid uit het Landelijk Informatiesysteem Arbeidsplaatsen (LISA) voor het peiljaar LISA_StartYear. LISA bevat punten (vestigingen) met bijbehorende aantallen banen per sector. Deze worden via een ruimtelijke koppeling (point-in-polygon) aan de BAG-panden van datzelfde jaar gekoppeld en vervolgens geaggregeerd naar cellen.

Het model onderscheidt zes werksubsectoren (Jobs6): nijverheid, logistiek, detailhandel, overige consumentendiensten, zakelijke dienstverlening, en overheid/kwartaire diensten. Per subsector worden zowel het aantal banen als de pandvoetafdruk (m² per subsector) vastgelegd.

De LISA-dataset is niet publiek beschikbaar. Voor de open source versie (RSopen) is daarom een alternatief beschikbaar (Use_AltLISA) waarbij gemeentelijke banenstatistieken worden gedesaggregeerd naar gridcellen op basis van het vbo-oppervlak per subsector uit de BAG.

Model_StartYear en LISA_StartYear moeten gelijk zijn wanneer werken wordt meegealloceerd; een IntegrityCheck dwingt dat af. Zie Tijdsdynamiek voor de achtergrond. Hoe de banenstand en de pandvoetafdruk daarna in de allocatie worden gebruikt, en waarom een pand over meerdere subsectoren wordt verdeeld, staat op Uitwerking werken.

Zon

De stand van zonne-energie wordt afgeleid uit de zonneparken in de Basisregistratie Topografie (BRT, functioneel gebied zonnepark). Het vermogen per park is de oppervlakte maal het vermogen per hectare uit ModelParameters/Zon, gelijk verdeeld over de cellen van het park, in MW per cel.

Wind

De stand van windenergie wordt afgeleid uit een bestand met bestaande windturbines op land (Windstats, jaargang Veldsituatie_Jaar). Per cel worden het vermogen (MW), de ashoogte, de rotordiameter en de maximale werpafstand vastgelegd; die laatste wordt ballistisch afgeleid uit vermogen, ashoogte en rotordiameter. Het jaar van ingebruikname is een standvariabele, maar de open set draagt geen datums, dus daar staat een vaste waarde.

Verblijfsrecreatie

De stand van verblijfsrecreatie wordt afgeleid uit de BAG voor het basisjaar, door verblijfsobjecten met het gebruiksdoel logies te selecteren, alleen binnen de verblijfsrecreatiegebieden van het CBS. Die begrenzing is nodig omdat de claim uit een trendanalyse op precies die selectie komt; zonder begrenzing zit ook het stadshotel in de stand en ligt die structureel boven de claim. Per cel worden het aantal verblijfsobjecten en de pandvoetafdruk bepaald.

Landbouw

De landbouwstand komt uit de stand-administratie van het landgebruik: per cel het gewas uit de Basisregistratie Gewaspercelen (BRP), en waar geen perceel is opgegeven het gewas volgens LGN, vertaald naar een van de landbouwklassen van Classifications/Actor/LandbouwKlasses. Elke cel met een landbouwklasse krijgt het celoppervlak in hectare als areaal van die klasse. Zie Landbouw methode.

Grondgebruik in het basisjaar

Naast de sectorale standen kent het basisjaar twee grondgebruiksbronnen, die naast elkaar blijven bestaan.

De stand-administratie van het landgebruik (BaseData/StartState/Landgebruik) geeft elke cel een landgebruikstype: een natuurbeheertype waar LGN natuur of water ziet, een landbouwtype uit de BRP of LGN waar LGN landbouw ziet, en anders de LGN-klasse zelf. Dat type en het jaar van verandering gaan als twee standvariabelen mee door de allocatie. De landgebruikskaart van het basisjaar wordt uit die stand afgeleid, met daaroverheen de dominante bebouwde functie uit de BAG- en LISA-stand. Zie Stand-administratie landgebruik en Landgebruikskaart.

De bodemstatistiek van het CBS (BaseData/StartState/Bodemstatistiek, jaargang BBG_Year) levert functie in plaats van bedekking, als vlaggen per cel. Zij is van belang voor:

De bepaling van evident benut op basis van het BBG (zie Beschikbaarheid)
De noemer in de dichtheidsberekening voor werken (zie Dichtheid)
De woonlocatie- en bouwterreintoetsen in de zeef en de tredes, en het exogene grondgebruik dat de landgebruikskaart met rust laat

Opnemen recente ontwikkelingen (BAG-nieuwbouw)

Omdat het basisjaar (Model_StartYear) doorgaans niet samenvalt met de meest recente BAG-versie die in het model is ingelezen (BAG_RecentYear), zijn er recente ontwikkelingen beschikbaar die al vaststaan maar nog niet in het basisjaar zitten. Het model neemt deze ontwikkelingen mee in het eerste zichtjaar, zodat ze niet opnieuw hoeven te worden gealloceerd.

Dit betreft:

Panden die na het basisjaar zijn opgeleverd (status Pand in gebruik)
Panden waarvoor een bouwvergunning is verleend of de bouw is gestart (status Bouw gestart, Vergunning verleend), voor zover die status niet ouder is dan ModelParameters/Advanced/MaxLeeftijdPijplijn jaar, want een vergunning die nooit tot bouw kwam draagt die status nog jaren
Panden waarvoor een sloopvergunning is verleend

Deze informatie wordt in het eerste zichtjaar verwerkt als aanpassing op de startstaat, voordat de eigenlijke allocatie begint. Zie BAG nieuwbouw in details voor de exacte procedure en BAG statussen en voorraad voor de statusselecties waarop dit mechanisme is gebaseerd.

Ontkoppeling

De startstaat kan worden ontkoppeld (opgeslagen en bij vervolgberekeningen hergebruikt) via de parameter BaseDataOntkoppeld. Bij TRUE worden de standbestanden van schijf gelezen, een tif per standvariabele; bij FALSE worden ze opnieuw berekend uit de brondata en met Write/Generate in een keer weggeschreven. De leeskant toetst dat een kaart niet volledig leeg of nul is (landbouw en waterberging uitgezonderd, want die kunnen legitiem op nul uitkomen) en dat de fingerprint van de landgebruikstand nog past bij de bronnen waarmee de set is geschreven. Zie Ontkoppelde bestanden voor de fingerprint en Tijdsdynamiek voor de ontkoppelingsprocedure.

Overzicht bronregistraties

Sector	Bronregistratie	Peiljaar-parameter	Eenheid
Wonen	BAG, eigendomslaag	Model_StartYear	Woningen per WP2 × VSSH, m² voetafdruk
Werken	LISA (of Alt-LISA), BAG	LISA_StartYear	Banen per Jobs6, m² voetafdruk per Jobs6
Zon	BRT (zonneparken)	BRT_file_date	MW
Wind	Windturbinebestand (Windstats)	Veldsituatie_Jaar	MW, ashoogte, rotordiameter, werpafstand
Verblijfsrecreatie	BAG (gebruiksdoel logies) binnen CBS-verblijfsrecreatiegebieden	Model_StartYear	Verblijfsobjecten, m² voetafdruk
Landbouw	BRP, LGN	BRP_Year, LGN_Year	Ha per landbouwklasse
Waterberging	geen		m3, in het basisjaar nul
Landgebruik	LGN, BRP, beheertypenkaarten	LGN_Year, BRP_Year, Beheertype_Basisjaar_Bron	Type per cel, jaar van verandering
Bodemstatistiek	BBG (CBS)	BBG_Year	Functieklasse per cel

Verantwoording

De keuzes hierboven zijn gemaakt in de volgende issues; daar staat de afweging en de meting die eraan ten grondslag ligt.

#364: de stand van verblijfsrecreatie telt alleen de logies binnen de CBS-verblijfsrecreatiegebieden, dezelfde selectie als de trendanalyse achter de claim.
#605: de zeef kent geen toets op beschikbare ruimte per cel (MinimalLandAvailability); alleen de landbouwallocatie kent een schijftoets.
#703: de pijplijnstatussen van de BAG-nieuwbouw tellen alleen mee tot een maximale leeftijd.
#751: de stand-administratie van het landgebruik als onderdeel van de basisjaarstand.
#776: de fingerprint van de basisjaarstand, die de leeskant van alle standbestanden toetst.
#803: de landbouwstand leest het gewas rechtstreeks uit de BRP en LGN, zonder omweg langs de landgebruikskaart.