Restrictie generatie
De restrictiekaarten van RSopen worden niet in het model gemaakt maar in een apart GeoDMS-project, pbl-nl/model-RS-RuimtelijkeRestricties, dat ruimtelijk beleid vertaalt naar booleaanse rasterkaarten op het grid van 25 bij 25 meter. Per gridcel staat erin of die cel restrictief is (ontwikkeling niet of beperkt toegestaan) of stimulerend (ontwikkeling expliciet gewenst). De geëxporteerde kaarten zijn directe invoer van RSopen. Deze pagina beschrijft hoe die kaarten worden opgebouwd en wat RSopen ermee doet; de configuratie zelf staat in die repo.
Sectoren en hardheid
De configuratie classificeert de restricties en stimuli voor vijf sectoren: Wonen, Werken (bedrijventerreinen), Verblijfsrecreatie, Wind en Zon. Vier daarvan worden als kaart weggeschreven; wind niet (kolom Exporteren in de sectorclassificatie), want RSopen heeft voor wind een eigen dynamische restrictiemodule die met bestaande turbines en vrijwaringszones rekent, zie Uitwerking overige sectoren. Voor waterberging schrijft de configuratie lege kaarten weg, omdat RSopen voor elke gealloceerde sector behalve landbouw een kaart per hardheid verwacht.
Elke restrictie krijgt een hardheidscategorie die de juridische of beleidsmatige bindendheid weerspiegelt:
| Categorie | Betekenis | Voorbeeld |
|---|---|---|
| ZeerHard | Wettelijk gebiedsverbod, ontwikkeling uitgesloten | Natura 2000, militair terrein, kustfundament, plaatsgebonden risicocontour |
| Hard | Sterk beschermingsregime, in principe niet toegestaan | NNN, waterwingebieden, rivierbed grote rivieren, rijksmonumenten |
| Middel | Afweging nodig, ontwikkeling niet vanzelfsprekend | Reserveringsgebieden, regionale waterkeringen, magneetveldzones |
| Zacht | Aandachtspunt, geen harde belemmering | Stiltegebieden, grondwaterbeschermingsgebieden |
ZeerHard is beperkt tot gebiedsverboden, omdat RSopen die laag als wettelijk verbod ook binnen harde plancapaciteit kan laten gelden (zie Beschikbaarheid); een regime waaronder ontwikkeling onder voorwaarden wel kan, zoals een rijksmonument, staat op Hard of Middel. Provinciale lagen staan nooit op ZeerHard.
Stimuli kennen drie categorieën (Hard, Middel, Zacht) en werken omgekeerd: ze markeren gebieden waar ontwikkeling juist is voorzien of gestimuleerd.
De export bestaat uit 20 restrictiekaarten (5 sectoren × 4 hardheidscategorieën) en 15 stimulikaarten (5 sectoren × 3 hardheidscategorieën), elk als GeoTIFF; de vijf zijn de vier geëxporteerde sectoren en waterberging.
Hoe het werkt
Stap 1: Brondata inlezen en vergridden
Alle brondata bestaat uit vectorbestanden (shapefiles, GeoPackages, geodatabases) afkomstig van overheidsbronnen. Elk bronbestand wordt ingelezen, eventueel gefilterd op specifieke lagen of features, en vervolgens vergrid: de vectorgeometrie wordt met poly2grid omgezet naar het 25m-raster, zodat elke gridcel een booleaanse waarde (ja/nee) krijgt.
Lijnvormige objecten, zoals de buisleidingen, worden eerst opgedeeld in segmenten en bemonsterd met punten om de 12,5 meter, de halve celmaat, zodat elke doorsneden cel wordt meegenomen. Waar een bron overlappende records heeft wordt eerst geselecteerd en daarna vergrid, want poly2grid houdt per cel maar een record over.
Stap 2: Classificatie naar sector en hardheid
Elke vergridde beleidslaag wordt handmatig toegewezen aan een of meer sectoren en een hardheidscategorie. Dit is een inhoudelijke keuze: Natura 2000 is bijvoorbeeld ZeerHard voor Wonen, Werken en Verblijfsrecreatie, maar niet restrictief voor Wind en Zon. De classificatie zit vast in de configuratiebestanden; aanpassen vereist het wijzigen van de betreffende .dms-bestanden. Wonen en werken delen de meeste lagen; wonen krijgt daarbovenop de lagen die over woningen en geluidgevoelige gebouwen gaan. Verblijfsrecreatie volgt bij de verboden wonen, want een verblijfsobject is ook een geluidgevoelig gebouw, krijgt van de overige rijkslagen alleen de harde, en deelt bij de provinciale lagen de toewijzing van wonen en werken.
Stap 3: Aggregatie per hardheidscategorie
Per hardheidscategorie worden alle bronnen samengenomen met een logische OR: als minstens één bron een cel als restrictief markeert, is de cel restrictief in de totaalkaart. Dit gebeurt apart per sector. De formule is conceptueel:
Restrictie_Wonen_ZeerHard = EU OF AMvB OF Bevi OF PRV_Friesland OF PRV_Groningen OF ... OF Overigen
Welke bronnen worden gebruikt?
EU-niveau
| Bron | Hardheid (Wonen/Werken) | Wind/Zon |
|---|---|---|
| Natura 2000 (PDOK, levering november 2024) | ZeerHard | niet restrictief |
Rijksniveau: AMvB (Omgevingswet-besluiten)
Besluit kwaliteit leefomgeving (BKL):
| Laag | Hardheid (Wonen/Werken) | Wind/Zon |
|---|---|---|
| Kustfundament | ZeerHard | ZeerHard |
| Waddenzee | ZeerHard | geen |
| A-zone munitieopslagplaats | ZeerHard | geen |
| B-zone munitieopslagplaats | ZeerHard | geen |
| A-zone civiele explosieven | ZeerHard | geen |
| B-zone civiele explosieven | ZeerHard | geen |
| Onveilig gebied schietbaan | ZeerHard | geen |
| Erfgoederen van uitzonderlijke universele waarde (Beemster, Stelling van Amsterdam, Romeinse Limes, Nieuwe Hollandse Waterlinie) | Hard | geen |
| Rivierbed grote rivieren | Hard | geen |
| Stroomvoerend deel rivierbed | Hard | geen |
| Reserveringsgebieden | Middel | geen |
Besluit activiteiten leefomgeving (BAL):
| Laag | Hardheid |
|---|---|
| Militaire terreinen en terreinen met een militair object | ZeerHard (Wonen/Werken) |
Omgevingsbesluit (Ob):
| Laag | Hardheid (Wonen/Werken) |
|---|---|
| Kernzone hoofdspoorweg | ZeerHard |
| Overwegzone hoofdspoorweg | ZeerHard |
| Beperkingengebied hoofdspoorweg (als geheel) | Middel |
BARRO (Besluit algemene regels ruimtelijke ordening):
| Laag | Hardheid |
|---|---|
| Natuur-/recreatiegebied Midden IJsselmonde | Hard |
| Natuur-/recreatiegebied Schiebroekse- en Zuidpolder | Hard |
| Natuur-/recreatiegebied Schiezone | Hard |
Regeling algemene regels (Rarro):
| Laag | Hardheid |
|---|---|
| Voorkeurstracés buisleidingen | Middel |
Een voorkeurstracé is een reservering en geen verbod: aan weerszijden geldt een zoekgebied van 250 meter waarbinnen de gemeente de ligging bepaalt.
Luchthavenindelingbesluit Schiphol (LIB):
| Laag | Hardheid | Sector |
|---|---|---|
| Luchthavengebied | ZeerHard | Wonen, Werken |
| Beperkingengebied kwetsbare objecten | ZeerHard | Wonen, Werken |
| Sloopzone woningen EV | ZeerHard | Wonen |
| Sloopzone woningen geluid | ZeerHard | Wonen |
| Beperkingengebied geluidgevoelige gebouwen | ZeerHard | Wonen |
| Afwegingsgebied geluid en EV (buiten bestaand bebouwd gebied) | Middel | Wonen, Werken |
De zones over woningen en geluidgevoelige gebouwen gelden niet voor bedrijventerrein, want de regel gaat daar niet over; het beperkingengebied kwetsbare objecten wel, omdat daar ook scholen en zorggebouwen onder vallen.
Rijksniveau: externe veiligheid
| Bron | Hardheid |
|---|---|
| Plaatsgebonden risico 10⁻⁶ (REV-portaal, levering maart 2025) | ZeerHard (Wonen, Werken, Verblijfsrecreatie) |
De laag is de unie van de risicocontouren van inrichtingen, zonder die van windturbines, en de PR 10⁻⁶-routes van het Basisnet met een aangenomen buffer van 30 meter. De aandachtsgebieden externe veiligheid staan uit; of ze aan moeten is een open punt in pbl-nl/model-RS-RuimtelijkeRestricties#5.
Rijksniveau: overig
| Bron | Hardheid (Wonen/Werken) |
|---|---|
| Rijksmonumenten (punten, RCE 2025) | Hard |
| Rijksmonumentencontouren (vlakken, RCE 2025) | Hard |
| Beschermde stads-/dorpsgezichten (rijksbeschermd) | Hard |
| Beschermde stads-/dorpsgezichten (niet-rijksbeschermd) | Middel |
| Hoogspanningslijnen (Netkaart 2024, gebufferd met de magneetveldafstand) | Middel |
| Buisleidingen (register externe veiligheid, vergrid) | Hard |
| RES-analysekaart zon (restrictieve gebieden) | Hard (alleen Zon) |
Een monumentenpunt maakt de hele cel van 625 vierkante meter restrictief. De magneetveldzone is een advieszone en geen beschermingsregime, vandaar Middel. De zonrestrictie is de analysekaart uit een concept-RES; of die op een nieuwere versie moet staan is een open punt in hetzelfde issue.
Regionale luchthavens (alleen restrictief voor sector Wonen):
| Luchthaven | Lden 70 dB en hoger | 56 tot 70 dB | 48 tot 56 dB |
|---|---|---|---|
| Maastricht Aachen Airport | ZeerHard | Middel | Zacht |
| Groningen Airport Eelde | ZeerHard | Middel | Zacht |
| Lelystad Airport | ZeerHard | Middel | Zacht |
| Rotterdam The Hague Airport | ZeerHard | Middel | Zacht |
| Eindhoven Airport (Ke-contouren) | ZeerHard (65 Ke en hoger) | Middel (45 tot 65 Ke) | geen |
Bij Eindhoven is alleen de binnenste contour ZeerHard, zodat de luchthaven even streng is als de vier andere. De contouren van 35 en 40 Ke zitten in geen van de kaarten; of die naar Zacht horen, en of de contouren van 2013 en 2014 per provincie opnieuw worden opgehaald, staat open in hetzelfde issue.
Provinciaal niveau (PRV)
Per provincie worden lagen uit de omgevingsverordening (Omgevingswet) verwerkt. De selectie verschilt per provincie; typische lagen zijn:
- Natuurnetwerk Nederland (NNN): Hard
- Waterwingebieden: Hard
- Erfgoederen van uitzonderlijke universele waarde: Hard
- Regionale waterkeringen en waterbergingsgebieden: Middel
- Beschermd landschap: Middel
- Foerageer- en weidevogelgebieden: Zacht
- Stiltegebieden: Zacht
- Grondwaterbeschermingsgebieden: Zacht
- Zoekgebieden wind/zon: als stimulus (niet restrictie)
Hoe de selectie tot stand komt: per provincie wordt het gpkg-bestand van de omgevingsverordening ingelezen. Hieruit wordt een CSV gegenereerd met alle beschikbare laagnamen. In die CSV wordt handmatig per laag een 0 (niet gebruiken) of 1 (wel gebruiken) ingevuld, in de kolom InSelectie. Dit CSV-selectiebestand wordt vervolgens teruggelezen, en alleen de geselecteerde lagen worden vergrid en meegenomen. Om een laag toe te voegen of te verwijderen hoef je dus alleen de CSV aan te passen en de configuratie opnieuw te draaien.
De toewijzing aan een hardheidscategorie en sector gebeurt wel in het .dms-bestand van de betreffende provincie (onder Templates/Restricties/PRV/<Provincie>.dms). Een laag op Zacht bereikt de allocatie alleen in een variant die die categorie selecteert; een regime dat een afweging vraagt, zoals een bijzonder provinciaal landschap, staat daarom op Middel.
Stimuli
De stimuli worden op vergelijkbare wijze opgebouwd, maar met minder bronnen. De geëxporteerde stimulikaarten bevatten alleen de provinciale stimuli (PRV); de configuratie kent ook rijksbronnen voor stimuli, maar de totaalkaart leest die niet. Typische voorbeelden: zoekgebieden voor wind- en zonne-energie, glastuinbouwconcentratiegebieden.
Wat zit er in het eindresultaat?
De export is een set GeoTIFF-bestanden, per run in een map met een tijdstempel:
Output/<datum>/Restricties_Wonen_ZeerHard.tif
Output/<datum>/Restricties_Wonen_Hard.tif
Output/<datum>/Restricties_Wonen_Middel.tif
Output/<datum>/Restricties_Wonen_Zacht.tif
Output/<datum>/Restricties_Werken_ZeerHard.tif
... (etc. voor alle 5 sectoren × 4 hardheidscategorieën)
Output/<datum>/Stimuli_Wonen_Hard.tif
Output/<datum>/Stimuli_Wonen_Middel.tif
Output/<datum>/Stimuli_Wonen_Zacht.tif
... (etc. voor alle 5 sectoren × 3 hardheidscategorieën)
Elk bestand is een booleaans raster op 25×25 m (RD New). Een cel met waarde true betekent dat minstens één beleidsbron die cel als restrictief (of stimulerend) markeert op de betreffende hardheid voor de betreffende sector.
RSopen leest een levering in via SourceData/Restricties en SourceData/Stimuli: per sector uit de sectorlijst, behalve landbouw, en per hardheid een tif uit Beleid/Restricties/<levering>/ en Beleid/Stimuli/<levering>/ in de datamap; welke levering staat in ModelParameters/Restricties_filedate en Stimuli_filedate. Per variant combineert Templates/VariantData/MaakRestrictieCombinaties_T de hardheden die VariantK/RestrictiesVariant_<sector> selecteert, bijvoorbeeld ZeerHardHardMiddel, tot een kaart per sector. De zeef sluit daarmee cellen uit, zie Beschikbaarheid; de stimuli gaan niet in de zeef maar in de tredes van de geschiktheid, zie Tredes.
Iets aanpassen?
De paden hieronder staan in de repo pbl-nl/model-RS-RuimtelijkeRestricties, tenzij anders vermeld.
| Wat wil je doen? | Waar zit het? |
|---|---|
| Een provinciale laag toevoegen/verwijderen | Pas het CSV-selectiebestand aan voor die provincie |
| De hardheid van een provinciale laag wijzigen | Templates/Restricties/PRV/<Provincie>.dms of Templates/Stimuli/PRV/<Provincie>.dms |
| De hardheid van een rijkslaag wijzigen | Templates/Restricties/AMvB.dms, EU.dms, Bevi.dms of Overigen.dms |
| Een nieuwe rijksbron toevoegen | Voeg de data toe in Templates/Beleid/OmgRecht/, maak een vergridding aan, en wijs toe in de bijbehorende Restricties-template |
| Omgevingsverordening updaten | Vervang het gpkg-bestand en controleer het CSV-selectiebestand op nieuwe/verdwenen laagnamen |
| Een sector wel of niet exporteren | De kolom Exporteren van de sectorclassificatie in main.dms |
| Een nieuwe levering in RSopen gebruiken | Kopieer de uitvoermap naar Beleid/Restricties/ of Beleid/Stimuli/ in de datamap van RSopen en zet ModelParameters/Restricties_filedate of Stimuli_filedate op die mapnaam |
Verantwoording
De keuzes hierboven zijn gemaakt in de volgende issues; daar staat de afweging en de meting die eraan ten grondslag ligt.
- #686: ZeerHard beperkt tot gebiedsverboden en in de zeef als wettelijk verbod ook binnen harde plancapaciteit; de LIB-zones voor woningen en geluidgevoelige gebouwen alleen voor wonen.
- pbl-nl/model-RS-RuimtelijkeRestricties#1: de zones rond bestaande windturbines zijn geen restrictie voor wonen en werken; die afstanden rekent de windmodule van RSopen zelf.
- pbl-nl/model-RS-RuimtelijkeRestricties#5: de doorlichting van de configuratie: de erfgoed- en netbeheerlagen naar Hard en Middel, de provinciale reserveringslagen naar Middel, de vergridding per selectie, de schietbanen, de spoorzones en alle vier de erfgoederen erbij, Eindhoven op 65 Ke, de export van wind uit, en de open punten hierboven.