Verharding

Deze indicator geeft de verhardingsgraad per cel: de fractie van het celoppervlak die verhard is (gebouwen + bestrating/overig verhard), tussen 0 en 1. De verharding bepaalt mede hoeveel hemelwater niet kan infiltreren en is daarmee een belangrijke invoer voor o.a. piekbuiberging in bebouwd gebied en hittestress.

Rekenwijze per sector

De verharding wordt bepaald op het 25 m-grid en verschilt per sector waar (her)ontwikkeling heeft plaatsgevonden. Het vertrekpunt is de waargenomen verharding van het basisjaar, uit de BGT aangevuld met Copernicus.

Wonen

Twee gevallen, afhankelijk van of de woningen via een ontwikkelpakket (OP) door het model zijn gealloceerd of als waargenomen BAG-nieuwbouw in de cel staan:

Gealloceerde nieuwbouw (OP bekend): verharding = gebouwvoetafdruk + verhard buitenterrein van het ontwikkelpakket:
```
Verhard_NB = OP_Buurt/Terreinoppervlakte/Totaal/GebouwVoetafdrukPlusVerhard[OP_rel] · NrHaPerCell
```
BAG-nieuwbouw (geen inrichting door het model): verharding op basis van de werkelijke pandfootprint plus een default-verhardingsfractie van de rest van de cel:
```
Verhard = pandfootprint + (celoppervlak − pandfootprint) · FractieVerhard
```

De default-verhardingsfractie is min(ModelParameters/Wonen/DefaultVerharding · VariantParameters/VariantK/VerhardingTovDefault, 1).

Het onderscheid tussen beide gevallen loopt via de vlag IsBAGnieuwbouwWonen en niet via OP_rel: BAG-nieuwbouwcellen dragen een gematchte OP_rel maar zijn niet door het model ingericht, en houden daarom de verharding op hun werkelijke footprint. Zie BAG nieuwbouw in details. De bestaande voorraad die het model niet aanraakt draagt geen sector in de stand en houdt langs de landgebruiksroute hieronder haar waargenomen basisjaarverharding.

Werken en verblijfsrecreatie

Voor deze sectoren wordt de pandfootprint aangevuld met een sectorspecifieke verhardingsfractie van het resterende terrein:

Verhard = pandfootprint_sector + (celoppervlak − pandfootprint_sector) · FractieVerhard_sector

begrensd op het celoppervlak. De fracties komen uit VariantParameters/FractiesGroenIn{Werken,Verblijfsrecreatie}. Naast de per-cel verharding worden een landelijk gemiddelde en gemiddelden per regio berekend. Op welke indeling die regionale gemiddelden optellen is een instelling die voor alle indicatoren tegelijk geldt, ModelParameters/Advanced/IndicatorRegio_ref, met als keuzen heel Nederland, provincie, COROP, gemeente, NVM-regio en de vier landschapsgebieden.

Niet-(her)ontwikkelde cellen

Waar in het zichtjaar geen wonen, werken of verblijfsrecreatie is gealloceerd, volgt de verharding uit het landgebruik. Per hoofdklasse van de landgebruikskaart is in het basisjaar een gemiddelde verhardingsgraad per NVM-regio bepaald (Mean_PerRegion_Basisjaar), en dat gemiddelde is de referentiewaarde voor een cel die naar die klasse wisselt (Verharding_PerHoofdklasse). De indeling is LU_Hoofdklasse_ZonderVerharding: de hoofdklassenkaart met per sector een klasse in plaats van vijf verhardingsbanden, want anders zou de indicator een klasse lezen die zelf uit de verharding volgt.

Er zijn drie gevallen, en de richting van het effect volgt in alle drie het mechanisme.

De bebouwing wijkt, dus de cel ligt in een van de sloopmaskers. De uitkomst is het minimum van de basisjaarverharding en het gemiddelde van de klasse die de cel in dit zichtjaar heeft. Uitkoop en sloop nemen verharding weg en leggen er niets voor terug, dus langs deze tak kan de waarde alleen omlaag. Of de landgebruiksklasse meeverandert doet niet ter zake.
De bebouwing blijft staan en de cel wisselt van klasse. De uitkomst is het maximum van de basisjaarverharding en de waarde die de nieuwe klasse toestaat. Alleen klassen met de vlag IsVerhard mogen langs deze weg een verhardingsgraad krijgen; voor de overige klassen is de toegestane waarde nul, zodat de cel haar eigen waarde houdt. Verstedelijking legt verharding aan, dus langs deze tak kan de waarde alleen omhoog.
De bebouwing blijft staan en de klasse ook. De cel houdt haar eigen waargenomen basisjaarverharding.

Of de bebouwing wijkt komt uit dezelfde drie sloopmaskers waarmee de uitkoop- en sloopkosten worden geteld: opgelegde nieuwe natuur, de sloopkaarten van de landschapsleveringen, en gealloceerde waterberging in het veen. Zie uitkoop en sloopkosten.

Het gemiddelde van de klasse is in de eerste tak een plafond en geen vervanging. De tak raakt vooral open land dat natuur wordt, en het gemiddelde van de bestaande natuur, met haar paden en parkeerplaatsen, ligt hoger dan dat van een kale akker of een veenweide; als vervanging zou de oplegging van natuur de landelijke verharding dus juist verhogen, en des te meer naarmate er meer natuur wordt opgelegd. Nieuwe natuur op een akker krijgt niet vanzelf de parkeerplaatsen en bezoekerscentra van de bestaande natuurgebieden.

De sloop gaat voor op de klassewisseling. Daarmee komen ook twee soorten cellen op het minimum uit die geen nieuwe klasse krijgen: het bouwregime van een landschapstype dat sloopt zonder dat er iets voor in de plaats komt, en een oplegging die uitkomt op de klasse die er al lag, bijvoorbeeld nieuwe natuur binnen een bestaand natuurgebied. Deltares heeft bevestigd dat ook sloop zonder oplegging verharding hoort weg te nemen.

Samenstelling van het eindresultaat

Per cel wordt het eerste passende geval gekozen:

Result = switch(
    Wonen gealloceerd              -> Wonen/Verharding,
    Werken gealloceerd             -> Werken/Verharding,
    Verblijfsrecreatie gealloceerd -> Verblijfsrecreatie/Verharding,
    anders                         -> verharding op basis van landgebruik(sverandering)
)

De uitkomst is een fractie (0-1) per cel en wordt als tif weggeschreven (Verharding_<jaar>_fractie_<studyarea>.tif).

Aannames en beperkingen

Default- vs OP-verharding: gealloceerde nieuwbouw gebruikt de stedenbouwkundige verharding van het ontwikkelpakket; BAG-nieuwbouw gebruikt de werkelijke pandfootprint plus een grove default-fractie; de bestaande voorraad houdt haar waargenomen verharding.
Variant-afhankelijk: de default-verhardingsfractie schaalt met VerhardingTovDefault per variant (bv. klimaatadaptieve varianten met minder verharding).
Halfverharding/wadi’s (blauwe/groene maatregelen) zitten niet in deze fractie zelf; die worden in de indicator piekbuiberging in bebouwd gebied verrekend.
Langs de landgebruiksroute kan de verharding alleen omlaag waar een sloopmasker zegt dat de bebouwing wijkt. Een klassewisseling zonder sloop laat de waargenomen basisjaarverharding staan, ook als de nieuwe klasse onverhard is; verharding die zo’n cel in werkelijkheid zou verliezen blijft in de indicator staan.
Landgebruiksgemiddelden voor onbebouwde en onveranderde cellen zijn basisjaargemiddelden per NVM-regio per landgebruiksklasse. De regionale gemiddelden die de indicator daarnaast levert horen bij werken en verblijfsrecreatie, volgen de instelling IndicatorRegio_ref en spelen in deze route geen rol. De NVM-indeling van de landgebruiksgemiddelden staat daar los van en verandert niet mee.
Waterberging heeft in het basisjaar geen cellen, dus het gemiddelde van die klasse is nul. Een cel die voor waterberging in het veen wordt geleegd komt daarmee op nul verharding uit. Het getal volgt dus uit een lege klasse en niet uit een aparte keuze, maar het is wel de bedoelde uitkomst: Deltares heeft bevestigd dat het om zachte bodems gaat en niet om verharde bassins.
Waar sloop en klassewisseling samenvallen wint de sloop, ook als de nieuwe klasse meer verharding zou toestaan dan er stond. Dat is met opzet zo: het model legt op zo’n cel niets nieuws aan, het maakt haar leeg.

Configuratie

Indicator: /Indicatoren/<casus>/Zichtjaren/<jaar>/Verharding (cfg/main/Templates/Indicatoren/Verharding.dms).
Parameters: ModelParameters/Wonen/DefaultVerharding, VariantParameters/VariantK/VerhardingTovDefault, VariantParameters/FractiesGroenIn{Werken,Verblijfsrecreatie}.
Klassenindeling van de landgebruiksroute: cfg/main/Classifications/Grondgebruik/LU_NL2120.dms (LU_Hoofdklasse_ZonderVerharding, met de vlag IsVerhard).
Export-tif: Verharding_<jaar>_fractie_<studyarea>.tif.

Verantwoording

De keuzes hierboven zijn gemaakt in de volgende issues; daar staat de afweging en de meting die eraan ten grondslag ligt.

#550: BAG-nieuwbouwcellen dragen een gematchte OP_rel, dus het onderscheid met gealloceerde nieuwbouw loopt via de vlag IsBAGnieuwbouwWonen.
#658: de drie sloopmaskers die ook de uitkoop- en sloopindicatoren tellen, en de regio-indeling die voor alle indicatoren tegelijk geldt.
#697: de drie gevallen langs de landgebruiksroute, het klassegemiddelde als plafond bij sloop, de sloop die voorgaat op de klassewisseling, en nul verharding voor waterberging in het veen.
#783 en #803: de landgebruiksroute leest de hoofdklassenkaart van de landgebruikskaart, zonder de verhardingsbanden, zodat de klasse niet uit de verharding zelf volgt.