Regenwaterhergebruik
Terug naar Effectmodules en indicatoren
De indicator regenwaterhergebruik rekent per cel uit hoeveel drinkwater de woningen kunnen besparen met regenwater van hun eigen dak, opgevangen in een regenwatertank. Hij volgt het plan van aanpak van Deltares en leest de systeemcurves van het RWH-model (rainwater harvesting) van Deltares (#507). De indicator wordt per casus en per zichtjaar berekend, onder /Indicatoren/<casus>/Zichtjaren/<jaar>/Regenwaterhergebruik, met de berekening in Templates/Indicatoren/Regenwaterhergebruik.dms en de parameters in ModelParameters/Regenwaterhergebruik. Een basisjaarversie is er niet.
De indicator beantwoordt twee vragen, zoals het plan van aanpak ze stelt: wat bespaart een tank van vaste grootte per woning (VasteTank), en welke tank per woning is nodig om een besparingsdoel te halen (Doeltank).
De systeemcurve
De kern is een systeemcurve per provincie en daktype:
y = a · x^n / (x^n + b)
met x de tank in mm over het aangesloten dak en y de drinkwatervraag in mm per jaar die die tank kan dekken bij de gekozen leveringszekerheid. Bij een grotere tank neemt de gedekte vraag eerst sterk toe en vlakt daarna af, omdat het dak en daarmee de hoeveelheid regen begrenzend wordt; a is het plafond, wat het dak bij een oneindige tank levert. Deltares heeft de curves met het RWH-model doorgerekend en gefit; de parameters staan in ModelParameters/Regenwaterhergebruik/Systeemcurve, voor twaalf provincies, drie daktypen en zeven herhalingstijden.
De provincies zijn grove klimaatzones. Provinciegrenzen hebben niets met het klimaat te maken, maar Deltares gebruikt ze als twaalf grote pixels om iets van ruimtelijk verschil te geven; fijnere klimaatzones zouden veel meer analyse vooraf vragen.
De leveringszekerheid is een herhalingstijd: eens in hoeveel jaar de tank langer dan zeven dagen achter elkaar leeg mag staan. Herhalingstijd kiest welke set curves de indicator leest (CurveGekozen). Een kortere herhalingstijd is een ruimere norm en geeft bij dezelfde tank een grotere besparing. De configuratie leest de curves van tien jaar; Deltares stelt voorlopig eens per vijf jaar voor als standaard (#507).
Het dak
Per cel neemt de indicator het dak van de woonpanden, de woonvoetafdruk in de stand van het zichtjaar, en verdeelt dat over schuin, plat en groen (Dak). Plat en schuin volgen de dakvormproxy uit ModelParameters/Piekbuiberging/Dakvorm, het groene deel de groendakfracties van de variant, langs dezelfde twee takken als de dakmaatregelen van de Piekbuiberging: een cel met nieuwbouw wonen volgt het ontwikkelpakket of, bij BAG-nieuwbouw, de woningtelling, en een andere cel de pandtypen van het basisjaar. Zo zien de twee indicatoren hetzelfde dak, inclusief het tijdprofiel waarmee groene daken in bestaand gebied worden opgebouwd. Een blauw dak is geen eigen daktype en telt als plat dak.
Het daktype met het grootste oppervlak bepaalt samen met de provincie welke curve voor het hele dak van de cel geldt (Dak/Dominant_rel); bij gelijke oppervlakken gaat schuin voor plat en plat voor groen. Zo schrijft het plan van aanpak het voor. Volgens de curves van Deltares stroomt van een schuin dak meer regen af dan van een plat of groen dak, dus een schuin dak biedt de grootste potentie voor hergebruik.
De vraag
De drinkwatervraag is het aantal woningen in de stand maal DrinkwatervraagPerWoning, 108,8 m3 per woning per jaar; het model telt een woning als een huishouden. Daarvan kan het deel AandeelVervangbaar, 45 procent, met regenwater: tuin, toilet en wasmachine. Dat vervangbare deel begrenst de besparing per cel. Beide kentallen komen uit het rapport van Deltares over huishoudelijk regenwaterhergebruik (2023), met de vindplaats in de Source bij de parameters.
Vaste tank
De eerste vraag rekent met een tank van TankPerWoning, 5 m3 per woning. De tank in mm over het dak volgt uit het aantal woningen en het dak van de cel; de curve geeft wat die tank per m2 dak per jaar levert, en dat maal het dak is het leverbare volume. De besparing is dat volume, begrensd op het vervangbare deel van de vraag (VasteTank/Besparing), en het besparingsaandeel is de besparing gedeeld door de hele drinkwatervraag. Het dak begrenst wat een tank levert, dus in een cel met gestapelde woningen en weinig dak per woning bespaart dezelfde tank per woning veel minder. De tankgrootte is de Vlaamse verplichting van een hemelwaterput van ten minste 5.000 liter bij een eengezinswoning met meer dan 40 m2 dak.
Doeltank
De tweede vraag is welke tank per woning nodig is om het deel Besparingsdoel van het drinkwatergebruik met regenwater te dekken: 20 procent, de doelstelling voor 2035 uit de beleidsbrief Water en Bodem sturend (IenW, 2022). De vraag per m2 dak gaat door de inverse van de curve:
x = (b · y / (a - y))^(1/n)
Twee gevallen tellen als niet haalbaar. Ligt de vraag op of boven het plafond a, dan vangt het dak bij geen enkele tankgrootte genoeg regen. En vraagt hij een tank boven MaximaleTank, 200 mm of 0,2 m3 per m2 dak, dan valt hij buiten het bereik waarop de curve rust. De tankgrootte in de simulaties van het rapport uit 2023 loopt tot 200 mm; daarboven is de curve een extrapolatie, en bij een vraag vlak onder het plafond loopt de benodigde tank naar oneindig. De simulaties achter de geleverde curves lopen volgens Deltares van 1 tot 500 mm (#507). De uitkomsten zijn het tankvolume en de tank per woning waar het doel haalbaar is, en het aantal woningen waarvoor dat geldt.
Welke cellen meedoen
Een cel doet mee als ze woningen, een woondak en een curve heeft (DoetMee). Woningen in een cel zonder woondak of buiten de provincies tellen wel in de vraag, maar niet in de besparing en niet bij de haalbare woningen. Het besparingsaandeel en het haalbare aandeel zijn dus over alle woningen gerekend.
Uitvoer
Vijf kaarten per zichtjaar, als GeoTIFF in %LocalDataProjDir%/Indicatoren/<casus>/ met het zichtjaar en het studiegebied in de bestandsnaam (container Schrijf):
| Kaart | Eenheid | Betekenis |
|---|---|---|
Regenwaterhergebruik_Drinkwatervraag | m3 per jaar | drinkwatervraag van de woningen in de cel |
Regenwaterhergebruik_VasteTank_Besparing | m3 per jaar | wat de vaste tank per woning bespaart |
Regenwaterhergebruik_VasteTank_Besparingsaandeel | aandeel 0 tot 1 | die besparing als deel van de drinkwatervraag |
Regenwaterhergebruik_Doeltank_Tankvolume | m3 | tankvolume voor het besparingsdoel, leeg waar het doel niet haalbaar is |
Regenwaterhergebruik_Doeltank_TankPerWoning | m3 per woning | datzelfde tankvolume per woning |
De indicatorentabellen per regio-indeling en de landelijke tabel (zie Effectmodules en indicatoren) dragen negen kolommen uit PerRegio en PerNL:
| Kolom | Betekenis |
|---|---|
Regenwaterhergebruik_Drinkwatervraag_m3_per_jaar | drinkwatervraag van alle woningen |
Regenwaterhergebruik_Woningen_DoetMee | woningen in cellen met een woondak en een curve |
Regenwaterhergebruik_VasteTank_Besparing_m3_per_jaar | besparing met de vaste tank |
Regenwaterhergebruik_VasteTank_Besparingsaandeel | die besparing gedeeld door de drinkwatervraag |
Regenwaterhergebruik_VasteTank_Tankvolume_m3 | het totale volume van de vaste tanks |
Regenwaterhergebruik_Doeltank_Woningen_Haalbaar | woningen waar het besparingsdoel haalbaar is |
Regenwaterhergebruik_Doeltank_AandeelHaalbaar | die woningen gedeeld door alle woningen |
Regenwaterhergebruik_Doeltank_Tankvolume_m3 | het totale tankvolume voor het doel |
Regenwaterhergebruik_Doeltank_TankPerWoning_m3_per_woning | het gemiddelde doeltankvolume per woning waar het doel haalbaar is |
Volumes en aantallen zijn sommen; de aandelen en de tank per woning worden uit de opgetelde totalen berekend en zijn dus geen gemiddelde van celwaarden. De parameters gaan mee in de metadata van een levering (ExportSettings.dms).
Aannames en beperkingen
- Alleen woningen. Het dak en de vraag van werkpanden en verblijfsrecreatie doen niet mee.
- De vraag per woning is een gemiddelde; huishoudgrootte en woningtype spelen geen rol.
- De provincie is de klimaatzone, en per cel geldt een curve voor het hele dak, die van het dominante daktype.
- De financiële haalbaarheid voor bewoner en drinkwaterbedrijf zit er niet in: geen kosten van de tank en geen leidingwaterprijs. Kentallen daarvoor staan in #507, maar de indicator rekent er niet mee.
- De effecten op het watersysteem zitten er niet in, en een regenwatertank telt niet als berging in de Piekbuiberging.
- De herhalingstijd en de grootste toegelaten tank zijn keuzes en geen kentallen, en ze bepalen mee hoeveel er bespaard wordt en waar het doel haalbaar is; zie hierboven.